Шымкентте бірден екі ірі халықаралық турнир басталды. Қазақстан Республикасы Балалар кубогының бірінші кезеңі — «Д. Ə. Қонаев-2026 мемориалы» рекордтық 409 жас шахматшыны жинады — жоспарланған лимиттен (350 адам) əлдеқайда көп. Сол күні FIDE Circuit сериясы аясындағы ересектер айналмалы турнирі KazChess Masters Nauryz 2026 іске қосылды.
Балалар турниріне Қазақстан, Қырғызстан, Ресей, Тəжікстан, Түрікменстан жəне Өзбекстаннан келген балалар қатысуда.
Турнир А — 14 жасқа дейінгі ойыншыларға арналған (2012 жылғы жəне одан кіші);
Турнир Б — 10 жасқа дейінгі балаларға арналған (2016 жылғы жəне одан кіші).
Екі жарыста да 9 тур бойынша швейцар жүйесі қолданылады, уақыт бақылауы — 60 минут + əр жүріске 30 секунд қосылады. Кезеңнің жүлде қоры — 4 миллион теңге.
Командалық есеп өңірдің төрт үздік қатысушысы бойынша жүргізіледі: əр турнирден міндетті түрде бір ұл жəне бір қыз. Ұлдың орнына қыз қоюға рұқсат етіледі. Балалар кубогының бұл кезеңі таланттарды негізгі сүзгі ретінде қызмет етеді. Дəл осындай жарыстарда Қазақстан мен əлемнің болашақ чемпиондары анықталады. Өткен жылы Қазақстан құрамасы ұлдар мен қыздар арасында əлемде бірінші орын алды — 16, 14, 12 жəне 8 жасқа дейінгі санаттарда алтын жүлде жеңіп алды. Енді Шымкентте жаңа жұлдыздар іздеу циклы басталды.
Қазақстан шахмат федерациясының бірінші вице-президенті Дəрмен Сəдуақасов болып жатқан оқиғаның ауқымын былай түсіндірді: «Бүгін Шымкентте Қазақстанның бүкіл шахмат қауымдастығы үшін маңызды екі жарыстың басталуы. Бұл — KazChess Masters турнирі. Мұнда бес қазақстандық шахматшы ойнайды — өте жас, өте талантты жігіттер мен қыздар. Сондай-ақ бес шетелдік гроссмейстер шақырылды. Бастысы — əлемдік деңгейде ойнау мүмкіндігі. Тағы бір өте маңызды турнир — Қазақстанның балалар кубогы. Күн шуақты, қонақжай Шымкентте бүгін өте көп қатысушы жиналғанына қуаныштымыз. Бұл қызықты əрі тартымды болады, ал балалар үшін өте пайдалы».
Балалар кубогы төртінші маусым қатарынан Қазақстан қалаларында алты кезең + нокаут жүйесі бойынша финал форматында өтуде. Өткен жылы кезеңдерде бір мезгілде 205-тен 352-ге дейін бала ойнады. Маусым бойынша жалпы қатысушылар саны — 1616 адам. Шымкенттегі жүлделер молынан бөлінеді:
Турнир А: 1-орын — 250 мың теңге, 2-орын — 150 мың теңге;
Турнир Б: 1-орын — 150 мың теңге. 12 жасқа дейінгі жəне 8 жасқа дейінгі санаттарға бөлек жүлделер, командалық жүлделер — 1-орынға 200 мың теңгеге дейін.
Параллель түрде Шымкентте мүлде басқа деңгейдегі жарыста — KazChess Masters Nauryz 2026 — 10 шахматшы айналмалы жүйеде 9 тур ойнайды. Рейтингі 2639–2683аралығындағы бес шетелдік гроссмейстерге қарсы 20 жасқа дейінгі бес қазақстандық талант. Уақыт бақылауы — классика: алғашқы 40 жүріске 90 минут + партия соңына дейін 30 минут жəне əр жүріске 30 секунд қосылады. Турнирдің жүлде қоры — 25 миллион теңге. Жеңімпаз — 7 миллион теңге.
Бұл турнир жас қазақстандықтарға гроссмейстерлік норма орындауға нақты мүмкіндік береді. Басты құндылық — əлемдік шахмат элитасына қарсы тəжірибе. Қазақстан балалар жəне əйелдер шахматында үстемдік етеді. Енді федерация ерлер құрамасын əлемнің топ-10-ына шығаруға бағытталған жұмыс жүргізуде. Топ-гроссмейстерлермен айналмалы турнирлер — осы мақсатқа жетудің негізгі құралдарының бірі.
Шетелдік қатысушылар құрамы:
• GM Алексей Сарана (2683, Сербия) — өткен жылы Қазақстандағы ірі
турнирлерде екі рет жеңімпаз атанған ойыншы
• GM Хосе Эдуардо Мартинес Алькантара (2656, Мексика)
• GM Беньямин Гледура (2653, Венгрия)
• GM Пранав Венкатеш (2641, Үндістан)
• GM Шамсиддин Вохидов (2639, Өзбекстан)
Сербиялық гроссмейстер Алексей Сарана: «Соперниктер өте мықты. Бес жас қазақ шахматшысы бар. Олармен ойнау əрқашан қиын. Рейтингі əдетте төмендетілген. Орталық Азияда барлығы өз рейтингіне қарағанда күштірек ойнайды. Бұл өте жақсы ұйымдастырылған жарыстың бірі. Маған ойнау ұнайды. Рейтингті көтергім келеді жəне жақсы қаржылық жағдай бар».
Қазақстандық қатысушылар — əлем мен Азия чемпиондары:
• IM Даниял Сапенов (2465)
• IM Сауат Нұрғалиев (2423)
• IM Ергали Сүлеймен (2408)
• FM Данис Қуандықұлы (2386)
• IM Меруерт Камалиденова (2386)
Меруерт Камалиденова 2025 жылы əйелдер арасындағы Əлем кубогында Александра Горячкинаны сенсациялық жеңіп, Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтан құттықтау алды. 2024 жылы Қарағанды облысы əкімінің Ашық кубогында бірнеше шетелдік гроссмейстер мен Қазақстанның ерлер құрамасының көп бөлігін артқа тастады.
Ергали Сүлеймен — 17 жаста, 18 жасқа дейінгі ұлдар арасында рапид бойынша əлем чемпионы, Қазақстанның жасөспірімдер арасындағы көп мəрте чемпионы (классика жəне блиц бойынша 14–18 жас), Азия чемпионы жəне əртүрлі форматтағы азиялық əрі əлемдік жасөспірімдер біріншіліктерінде қола жүлдегер.
Даниял Сапенов — 17 жаста, 16 жасқа дейінгі ұлдар арасында блиц бойынша əлем чемпионы, жастар арасында рапид/блиц бойынша U14–U18 санаттарында əлем чемпионы, Serbia Chess Open халықаралық турнирінің жеңімпазы жəне Қазақстанның жасөспірімдер арасындағы көп мəрте чемпионы.
Сауат Нұрғалиев — 15 жаста, рапид жəне блиц бойынша Қазақстан чемпионы, U16 əлем вице-чемпионы, 16 жасқа дейінгі Дүниежүзілік шахмат олимпиадасының жеке есепте алтын жүлдегері. 2026 жылғы Aeroflot Open турнирінде 9 партияның 6,5 ұпайын жеңіліссіз жинап, 8-орын алды. Рейтингі 2423 бола тұра 2705 перформанс көрсетіп, бірнеше танымал гроссмейстерден озып, алғашқы гроссмейстерлік ұпай алды жəне рейтингке ~34 ұпай қосты.
Данис Қуандықұлы — 13 жаста, кадеттер арасында екі мəрте əлем чемпионы (2025 жылы Open U12 санатында алтын), 12 жасқа дейінгі Қазақстанның абсолютті чемпионы жəне ұлттық əрі азиялық турнирлердің көп мəрте жеңімпазы.
Мексикалық гроссмейстер Хосе Эдуардо Мартинес Алькантара: «Бұл менің Латын Америкасынан осыншалық алысқа шыққан алғашқы турнирім. 2026 жылғы алғашқы ауқымды айналмалы турнирім. Бұған дейін тек бір ашық турнирде ойнадым. Мұндай мықты жарыста қатысуға қуаныштымын. Көптеген мықты гроссмейстерді көрдім. Бар күшімді салып, бірнеше партия жеңгім келеді, мүмкін болса — бірде-бір жеңіліссіз аяқтағым келеді. Бұл менің əрқашан ұстанатын стратегиям».
Наурыздың осы күндерінде Шымкент əлемдік шахматтың нағыз орталығына айналды — балалардың арманы мен гроссмейстерлік деңгейдің шындығы тоғысқан тірі қиылыс. 9–13 жастағы жас ойыншылар үйде жазбасын қарап, есімдерін құрметпен айтатын жұлдыздармен жеке танысу мүмкіндігіне ие болды.
Əлем мен Азияның жасөспірім жəне кадеттер чемпионы болған жас қазақстандық таланттар 2600-ден жоғары рейтингті гроссмейстерлерге қарсы шығып, гроссмейстерлік норма, миллиондаған теңге жəне Қазақстан шахмат тарихына ену үшін күресуде.
Бір күнде басталған екі турнир — бұл кездейсоқтық емес, саналы жəне өте күшті қадам: балалар залындағы алғашқы жүрістен бастап əлем элитасымен айналмалы турнирге дейінгі жолдың қысқа болуы мүмкін екенін көрсету, егер ел таланттарға шынайы инвестиция салса.
Шымкент бүгін жай ғана жарыстар қабылдап қана қоймай, Қазақстанның жаңа шахмат астанасына айналып келеді. Өңір бүкіл елдегі шахматты дамытудағы көшбасшы рөлін сенімді түрде өз мойнына алып отыр
