Астанада түркі елдерінің алғашқы командалық шахмат чемпионаты аяқталды

2026 жылғы 17 мамырда Астанада түркі елдерінің алғашқы командалық шахмат чемпионатының қорытындысы шығарылды. Қазақстандық шахматшылар өз алаңында сенімді өнер көрсетті: елдің ерлер құрамалары 1 және 2-орынды иеленді, әйелдер құрамасы күміс жүлде алды, ал жасөспірімдер күміс және қола жүлдеге ие болды. Жеке тақталардағы марапаттардың жалпы есебінде қазақстандықтар 6 алтын, 5 күміс және 5 қола медаль жеңіп алды.

Турнир 14–17 мамыр аралығында Қазақ ұлттық спорт университетінің базасында өтті. Жарыста Әзербайжан, Қазақстан, Қырғызстан, Түрікменстан, Түркия және Өзбекстан құрамалары қатысты. Чемпионаттың өтуі түркі әлемі үшін қызу күндермен тұспа-тұс келді: 13–14 мамырда Астанаға Түркия Президенті Реджеп Тайип Эрдоган мемлекеттік сапармен келді, ал 15 мамырда Түркістанда Түркі мемлекеттері ұйымы көшбасшыларының «Жасанды интеллект және цифрлық даму» тақырыбындағы бейресми саммиті өтті.

Чемпионаттың ашылу рәсімінде Қазақстан Республикасы Туризм және спорт вице-министрі Серік Жарасбаев қатысушыларға сөз сөйледі:

«Туризм және спорт министрлігінің атынан Чемпионатқа келген барлық қатысушылар мен делегация басшыларына алғыс айтамын. Туризм және спорт министрлігінің атынан Қазақстан шахмат федерациясының президенті Тимур Русланұлына үлкен алғысымды білдіремін. Сіздің енгізіп жатқан үлесіңіздің жемісін бүгін көріп отырмыз. Қазір бізде әлемдік аренада үлкен жетістіктерге жетіп жатқан ұлы шахматшылар бар. Бұл – Қазыбек Ногербек, біздің жастарымыз, Бибісара Асаубаева, ол отандық шахмат тарихында алғаш рет рапид бойынша үш дүркін әлем чемпионы атанды. Бұл – үлкен жетістік. Алдағы уақытта бізге тек табыс тілеймін. Биік жетістіктер мен жеңістерге!»

Қазақстан шахмат федерациясының бірінші вице-президенті Дәрмен Сәдуақасов турнирдің алғашқы тарихы туралы айтты.

Үш санаттың әрқайсысында — ерлер, әйелдер және 16 жасқа дейінгі жасөспірімдер арасында 7 құрамадан айналмалы жүйемен ойнады. Қазақстан иесі ретінде әр турнирге екі командадан қатысты. Уақыт бақылауы — «жаңа классика» 45+30 (партияға 45 минут + әр жүрістен бастап 30 секунд қосылады). Кепілдендірілген жүлде қоры 27 млн теңгенi (шамамен 54 000 АҚШ доллары) құрады.

Организаторлар: FIDE, Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігі, Қазақстан шахмат федерациясы (Kazchess), Қазақ ұлттық спорт университеті және Астана қаласының әкімдігі. Генералдық серіктес — Freedom Holding Corp.

Ерлер чемпионаты

Ерлер турнирі 13 гроссмейстер мен 18 халықаралық шеберді жинады. Қатысушылар арасында өңірдің ең мықты шахматшылары бар: GM Ахмад Ахмадзада және GM Мисратдин Искандаров (Әзербайжан), GM Абдималик Абдисалимов және GM Жахонгир Вахидов (Өзбекстан), IM Эрай Кылыч және GM Джем Каан Гёкеркан (Түркия), GM Сапармырат Атабаев және GM Мейлис Аннабердиев (Түрікменстан). Қазақстан өз құрамаларының бірінші тақталарына екі гроссмейстерді — Қазыбек Ногербек пен Денис Махнёвті қойды.

Күрес соңғы турға дейін жалғасты. Қырғызстан құрамасы турнирдің басты сенсациясын сыйлады — финалдық турда ол рейтингi жоғары Өзбекстан шахматшыларын 3-1 есебімен жеңді. Қазақстан құрамалары бұл нәтижені пайдаланды: Қазақстан-2 Түрікменстанды жеңсе, Қазақстан-1 Әзербайжанды жеңді — және екі команда да жүлделі орынға көтерілді.

Қорытынды кесте (Turkic Men’s Team Chess Championships 2026):

1. Қазақстан-2 — 9 командалық ұпай, 13½ жеке ұпай (жүлде — 5 млн теңге, шамамен $10 000)
2. Қазақстан-1 — 8 ұпай, 13 жеке ұпай (3,5 млн теңге, шамамен $7 000)
3. Әзербайжан — 7 ұпай, 14½ жеке ұпай (2 млн теңге, шамамен $4 000)
4. Өзбекстан — 7 ұпай, 12½ жеке ұпай
5. Түркия — 5 ұпай, 12 жеке ұпай
6. Қырғызстан — 5 ұпай, 9½ жеке ұпай
7. Түрікменстан — 1 ұпай, 9 жеке ұпай

Тақталардағы үздік нәтижелер:

• 1-тақта: алтын — IM Жандос Ағманов (Қазақстан-2, 4½ ұпай). Күміс — GM Ахмад Ахмадзада (Әзербайжан), қола — GM Сапармырат Атабаев (Түрікменстан).
• 2-тақта: алтын — GM Денис Махнёв (Қазақстан-1, 4 ұпай). Күміс — GM Рамазан Жалмаханов (Қазақстан-2), қола — GM Мисратдин Искандаров (Әзербайжан).
• 3-тақта: алтын — IM Алдияр Ансат (Қазақстан-1, 4 ұпай). Күміс — IM Арды Джамлар (Түркия), қола — IM Сатбек Ахмединов (Қазақстан-2).
• 4-тақта: алтын — IM Тологон Тегин Семетей (Қырғызстан, 3½ ұпай), күміс — IM Саидакбар Сайдалиев (Өзбекстан). Қазақстаннан IM Арыстан Исанжулов (Қазақстан-2, 4-орын).
• 5-тақта: алтын — IM Мурад Ибрагимлы (Әзербайжан, 3½ ұпай), күміс — IM Умут Ата Акбаша (Түркия, 3½ ұпай).

Жасөспірімдер Олимпиадасы (16 жасқа дейін)

Жасөспірімдер турнирінде Әзербайжан құрамасы IM Хаган Ахмад (2472), FM Шамси Гараханов (2316), Пашам Ализаде (2252) және WFM Лала Гусейнова (2149) құрамында мерзімінен бұрын бірінші орынды қамтамасыз етті. Екінші және үшінші орындар қазақстандық құрамаларға тиесілі болды: Қазақстан-1 финалдық турда Түркия құрамасын 4-0 есебімен ойсырата жеңсе, Қазақстан-2 Қырғызстанды 3-1 есебімен жеңді.

Қорытынды кесте (Turkic Youth U16 Chess Olympiad 2026):

1. Әзербайжан — 10 командалық ұпай, 16 жеке ұпай (₸2,5 млн, шамамен $5 000)
2. Қазақстан-1 — 9 ұпай, 18 жеке ұпай (₸2 млн, шамамен $4 000)
3. Қазақстан-2 — 7 ұпай, 13 жеке ұпай (₸1,5 млн, шамамен $3 000)
4. Түркия — 7 ұпай, 11 жеке ұпай
5. Өзбекстан — 6 ұпай, 13 жеке ұпай
6. Қырғызстан — 3 ұпай, 8 жеке ұпай
7. Түрікменстан — 0 ұпай, 5 жеке ұпай

Тақталардағы үздік нәтижелер:

• 1-тақта: алтын — IM Хаган Ахмад (Әзербайжан, 6 ұпай). IM Сауат Нұрғалиев (Қазақстан-1) 5 ұпаймен күміс жүлде алды, FM Назар Талғатов (Қазақстан-2) 3½ ұпаймен қола жүлдеге ие болды.
• 2-тақта: алтын — GM Эдгар Мамедов (Қазақстан-1, 5 ұпай). FM Алдияр Жауынбай (Қазақстан-2) 4 ұпаймен күміс жүлде алды. Бронза — CM Садулло Азизов (Өзбекстан, 4 ұпай).
• 3-тақта: алтын — Пашам Ализаде (Әзербайжан, 4½ ұпай). Нұрмұхаммед Қабиназар (Қазақстан-2) 3½ ұпаймен 4-орын, FM Динмұхаммед Түлендинов (Қазақстан-1) 3 ұпаймен 5-орын. Күміс — CM Руслан Момуналиев (Қырғызстан), қола — FM Жавохир Бозоров (Өзбекстан).
• 4-тақта: алтын — WFM Мария Холявко (Қазақстан-1, 5 ұпай). Күміс — WFM Нилуфархон Имомкузиева (Өзбекстан, 4½ ұпай). Асия Асылхан (Қазақстан-2) 2 ұпаймен 6-орын.

Түркі елдерінің алғашқы командалық шахмат чемпионаты Астанада жоғары деңгейде өтті және түркі мемлекеттерінің шахмат федерациялары арасындағы тұрақты жарыстар дәстүріне бастама болды. Үш турнирдің қорытындысы бойынша қазақстандық шахматшылар 6 алтын, 5 күміс және 5 қола медаль жеңіп алды.